SKUTKI DZIAŁANIA PROMIENIOWANIA NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

MAŁE DAWKI

Duże dawki promieniowania są zawsze szkodliwe, natomiast małe (różne dla rozmaitych tkanek) mogą dawać efekty korzystne. W zakresie małych dawek niewielkie uszkodzenia naprawiane są przez stosunkowo silne, indukowane przez  promieniowanie, mechanizmy obronne i naprawcze. Uszkodzenia wywoływane przez promieniowanie jonizujące nie różnią się niczym od uszkodzeń powodowanych przez inne czynniki wewnątrz- i zewnątrzkomórkowe, więc pobudzenie mechanizmów obronnych stawia komórkę w korzystnej sytuacji. W miarę zwiększania mocy dawki wydajność obrony komórkowej maleje.

 Napromieniowanie ciała małą dawką rozłożoną w czasie może zwiększyć siłę odpowiedzi immunologicznej, choć zastosowanie dawki nieco większej ma działanie przeciwne. Napromieniowanie np. myszy dawką 0,2 Sv przyniosło znaczny wzrost poziomu przeciwciał w surowicy. Napromieniowanie trzymiesięcznych myszy dawką 0,5-1 Gy promieni gamma cezu-137 dało 2-krotne zmniejszenie częstości występowania raków i mięsaków.

Dla populacji mieszkańców Nagasaki napromieniowanej dawką około 0,1 Sv stwierdzono zmniejszenie zapadalności na białaczki, raka płuc i raka jelita grubego. Podobne wyniki dają badania przeprowadzone w USA nad zależnością zapadalności na raka płuc od stężenia radioaktywnego radonu w mieszkaniach.

DUŻE DAWKI

Napromieniowanie ciała dużymi dawkami (> 1 Sv) jest dobrze znane od dawna i nie budzi nieporozumień – im większa dawka tym większe uszkodzenia. Obowiązują tu zasady promienioczułości względnej i morfologicznej. Mniejsze dawki uszkadzają tylko tkanki bardziej promienioczułe, większe – wszystkie tkanki lub ich większość. Średni czas przeżycia ssaków po jednorazowym napromieniowaniu ciała dużymi dawkami przedstawia rysunek.

Ostra choroba popromienna – zespół zmian ogólnoustrojowych występujących po napromieniowaniu całego organizmu (lub większej jego części) dużą dawką, poczynając od  LD₅₀³⁰. W zależności od wielkości dawki, po okresie prodromalnym (tzw. okresie zwiastunów, przed dojściem do pełnego obrazu choroby) z nudnościami i wymiotami, na pierwszy plan wysuwają się objawy:

• zespołu hematopoetycznego* - w wyniku destrukcji szpiku kostnego stale maleje we krwi ilość wszelkich form morfotycznych, występują krwotoki tkankowe i  załamanie odporności organizmu;
• zespołu jelitowego, w którym do konsekwencji uszkodzenia szpiku dołączają się objawy ostrego zapalenia śluzówki jelit (brak łaknienia, senność, wysoka temperatura i biegunka prowadząca do odwodnienia organizmu);
• zespołu mózgowo-naczyniowego, w którym pierwszymi objawami są pobudzenie naprzemiennie z apatią, utrata równowagi i zaburzenie koordynacji ruchowej, drgawki i śmierć wśród innych pozostałych objawów ostrej choroby popromiennej. Przyczyną zgonu jest obrzęk mózgu i wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego.