Zabawki i fizyka

Festiwal Nauki, Warszawa, 18-25 września 1998 r.


Czy celtycki amulet z epoki kamienia gładzonego, kręcący się tylko zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara jest eksponatem naukowym w fizyce? Wbrew pozorom, wyjaśnienie jego działania wymaga skomplikowanego modelowania komputerowego.
Wystawa "Zabawki i fizyka" jest organizowana po raz pierwszy w Polsce.
Kolekcja zabawek została zgromadzona przez prof. V.Zanettiego z Uniwersytetu w Trento i miała liczne edycje zarówno we Włoszech, jak i za granicą. W Polsce zostaje przedstawiona w Warszawie i Słupsku.
Przedstawione eksponaty w wielu przypadkach są w posiadaniu szkolnych pracowni lub do zdobycia w sklepach z pamiątkami i zabawkami. Innowacją obecnej wystawy jest ich zebranie w kategorie tematyczne, odpowiadające różnym dziedzinom fizyki.
Wystawa "Zabawki i fizyka" jest organizowana przez Polskie Towarzystwo Fizyczne, przy współudziale Wydawnictwa Naukowego "Prószynski i Ska"i dzięki dofinansowaniu z Komitetu Badań Naukowych. Edycja w Warszawie odbywa się w ramach Festiwalu Nauki organizowanego przez Uniwersytet Warszawski, edycja w Słupsku w ramach Dni Otwartych Instytutu Fizyki Wyższej Szkoły Pedagogicznej oraz przy współudziale Prezydenta Miasta. Organizatorzy dziękują wszystkim osobom i instytucjom współdziałającym.
K. Ernst, G. Karwasz

Astronomia i zegary
  1. Nieboskłon w parasolce
    Gwiazdozbiory kręcą się nad głową
  2. Niebo na piłce
    Droga Mleczna na piłce plazmowej
  3. Gwiazdy w rurze
    Konstelacje różnych pór roku obserwuje się w lunecie
  4. Układ słoneczny
    Komputer analogowy wskazuje pozycje planet
  5. Przenośny zegar słoneczny
    Wystarczy skierować go na Gwiazdę Polarną
  6. Zegarek pasterza
    Pokrętłem ustawia się miesiąc, cień wskazuje godziny
  7. Zegar w obręczy
    Zegary słoneczne najdziwniejsze mają formy
  8. Zegar w pudełku
    Ten model "swatcha" pochodzi z XVI wieku
  9. Klepsydra z piaskiem
    Któż nie używa jej do gotowania jajek
  10. Klepsydra na dwie ciecze
    Spadające krople kolorowej cieczy mierzą sekundy
  11. Zegar na metalowe kule
    Kule spadające po równi odmierzają minut
Mechanika
  1. Ultradźwiękowy pomiar odległości
    Urządzenie to jest używane np. przez malarzy
  2. Kieszonkowy surfing
    Małe łódeczki walczą z burzą w szklance wody
  3. Lampa kalejdoskop
    Kiedy lampa świeci, kolorowe cekiny się wznoszą
  4. Wańka-wstańka
    Też jest urządzeniem fizycznym
  5. Miś ekwilibrysta
    Śmiało jeździ po linie
  6. Cylinder na równi
    Mimo przechyłu, cylinder nie zjeżdża?
  7. Podwójny stożek
    Ten dziwny oscypek podjeżdża po równi
  8. Wahadło chaotyczne
    Nie do przewidzenia są wahania kuli nad magnesem
  9. Połamane wahadła
    Kilka sztabek waha się jak "połamaniec"
  10. Harmonograf
    Kiedy stół się trzęsie, pisak kreśli dziwne krzywe
  11. Piłka samoprzylepna
    Piłka pełna przyssawek klei się do okien
  12. Dwie piłki w spadku
    Spadły razem, ale jedna z nich wraca pod sufit
  13. Wahadło Newtona
    Tyle ile kul uderzy, tyle ich odskoczy
  14. Pracowity dzięcioł
    Dzięcioł schodzi i pracowicie kuje
  15. Piłka i suszarka
    Piłka pingpongowa wisi w powietrzu
  16. Wahadło Maxwella
    Fizycy też się bawią yo-yo
  17. Yo-yo
    Energia nie znika
  18. Pętla śmierci
    Z jakiej wysokości zjeżdża motocyklista w cyrku?
  19. Najkrótszy czas
    Czasem warto iść po krzywej
  20. Kolorowe bąki
    Różne kolory można na nich składać
  21. Bąk pijany
    Ta dziwna cebula kręci się na głowie
  22. Uparte czółenko
    Celtycki amulet kręci się tylko w prawo
  23. Żyro-kompas
    Co wskazuje kierunek satelitom?
  24. Lejek grawitacyjny
    Gdzie kończą żywot gwiazdy?
Termodynamika i chemia
  1. Termometr Galileusza
    Kolorowe kule wypływają, jeśli jest im zimno
  2. Miernik uczuć
    Ciepło ręki wznosi ciecz w spirali
  3. Kaczka pijaczka
    Kaczka nie ustaje w siorbaniu z kubełka
  4. Kryształy i skały
    Kryształy zadziwiają kolorami i formą
  5. Bańki mydlane
    Czy kto widział kwadratowe bańki?
  6. Kwiatowy zegar
    Wystarczy wetknąć druty do doniczek i zegar chodzi
Światło i dźwięk
  1. Półprzepuszczalne lustra
    Pięć kul zamiast jednej w skrzyżowanych lustrach
  2. Spojrzenie w nieskończoność
    Wiele lampek widać przez dziurkę od klucza
  3. Fatamorgana
    świnka wisi w powietrzu czy tylko się nam wydaje?
  4. Młynek Crooksa
    Czy takie będą statki kosmiczne na wiatr słoneczny?
  5. Ogniwo fotowoltaiczne
    światło wytwarza prąd a ten napędza wiatrak
  6. Rozszczepienie światła
    Rozszczepienie światła widać nawet w akwarium
  7. Compact dysk czy spektrometr
    Ile kolorów ma lampa rtęciowa?
  8. Okulary dla pesymistów
    Zwykła żarówka rozbłyska tysiącem barw
  9. Składanie barw
    Inaczej składa barwy malarz a inaczej TV color
  10. Kolorowe cienie
    Czy cień na śniegu może być fioletowy?
  11. Lampa z włókien optycznych
    Kolorowy paw zrobiony ze szklanych nici
  12. Wiązka włókien
    Lampa z włókien mieni się jak gwiazdki
  13. światłowód
    Dziś używa go dentysta, jutro komputer
  14. Okulary do stereoskopii
    świat nabiera głębi
  15. Sprężyna na schodach
    Ta dziwna sprężyna sama kroczy po schodach
  16. Fale w sprężynie
    Powoli wędruje fala w tej długiej sprężynie
  17. Katarynka kieszonkowa
    Brzęczy różnymi melodiami metalowy grzebień
  18. Dzwon rurowy
    Zawieszone sztaby grają jak cymbały
Elektromagnetyzm
  1. Wiszące magnesy
    Magnesy nanizane na patyk wiszą w powietrzu
  2. Przyjaciele
    Dwa magnesy podążają swoim śladem
  3. Perpetuum mobile
    Wiatrak z magnesami przetacza się bez końca
  4. Kula plazmowa
    Lunatyczne światło łapie nas za rękę